OSMANLI ÇİNİ SANATINDA ÇİÇEKLER

Osmanlı çini sanatında naturalist çiçek motiflerinin ilk örneklerini onaltıncı yüzyılın ortasından başlayarak görüyoruz. Bunda, çini tekniğindeki önemli değişiklik büyük rol oynamıştır. 1550 yılından önceki çinilerde renkli sır tekniği kullanılıyordu. Bu teknikte konturlar şekerli bir madde ile çizilir, bu madde fırınlama sırasında kabararak sırların birbirine akmasına engel olurdu. Dolayısıyla bütün motifler çift konturlu olur, ince çizgiler, kıvrak motifler işlenemiyordu. 1550 yılında bu teknik terk edilerek sıraltı boyamaya geçilince her türlü motifi çok ince çizgilerle çizmek, tarama, noktalama yapmak gibi pek çok olanak sanatçıyı çalışmasında tamamen serbest bırakıyordu. Buna Osmanlı çinilerinin ünlü mercan kırmızısı ve zümrüt yeşili gibi renklerin renk skalasına katılması eklendiğinde, çiçek resimleri için gerekli her şey sanatçının emrine verilmiş oluyordu.

Onaltıncı yüzyılın ortasında Osmanlı sanatında büyük bir doğaya dönüş görülüyordu. Bu dönüş, Karamemi’nin saray nakkaşhanesinin başına getirilmesiyle başlamıştı. 1550 yılında Karamemi tarafından önce kitap süslemesinde denenen desenler, çeşitli sanat dallarındaki eserlerde kullanılıyordu. Karamemi’nin süslediği Muhibbi Divanı’nda  dönem sanatında görülen bütün çiçek motiflerinin örneklerini görürüz. Bu motiflere dayanarak hazırlanan desenler, başta çini olmak üzere birçok sanat dalında uygulanmıştır.

En çok kullanılan çiçek lale olmuştur. O kadar ki, sadece Rüstem Paşa Camii çinilerinde bile ellinin üstünde lale biçimi saptanmıştır. Bunu karanfil izlemiştir diyebiliriz. Lale ve karanfilin birlikte kullanıldığı bordürler çok sevilmiş ve kullanılmıştır. Gül, süsleme sanatımızın olmazsa olmazlarındandır. Bunda, Hazreti Muhammed’in gülü sevdiği ve gül gibi koktuğu söylencesinin de rolü olmalıdır. Çok kullanılan bir düzenleme, bahar açmış meyva ağacının dibinde yetişen çeşitli çiçeklerdir. Burada lale, gül, karanfil, sümbül, nergis gibi çiçek grupları yer alır. Bazı çiçekler ise pek as bulunur. Örneğin kokulu menekşi’yi sadece bir Edirne Selimiye Camii hünkar mahfili çinilerinde saptayabildik. Olgunlaşmış meyvalarıyla bir elma ağacının tek örneği de burada bulunur. Zambak ise sıkça karşımıza çıkar.